رفتن به محتوای اصلی

چاقو سازی ((زنجان))

11

چاقوسازی از جمله صنایع ­دستی قدیمی و معروف شهر زنجان است. پیشینه‌ی دقیق این صنعت در زنجان بر ما پوشیده است. اما با مراجعه به اسناد تاریخی و سیاحت­نامه­ های گردشگران می­ توان گفت که از حدود قرن دهم هجری شهر زنجان مرکز عمده­ ای برای ساخت چاقو، شمشیر و قَمه بوده و کارگاه­ های مختلف اسلحه ­سازی در آن دایر بوده است. به علت ویژگی­ های خاصی که چاقوی زنجان از نظر ظرافت، بُرش، تنوع و استحکام دارد نام زنجان با صنعت چاقو­سازی عجین شده است.

مواد اولیه‌ی هنر چاقو­سازی به­ طور عمده آهن است و دسته‌ی چاقو را از شاخ گوزن، صدف، چوب، فیبر و یا عاج تهیه می­ کنند، در گذشته روی دسته‌ی شمشیر­ها را مرصّع ­کاری نیز می ­کردند و این کار امروزه به ­صورت ساده­ تری انجام می ­شود. ابزار­کار چاقوسازان چکش، پٌتک، قیچی و کوره است. روش کار بدین صورت است که استاد­کار در کنار کوره‌ی آتش، آهن را می­ گدازد و با ضربات پتک آن را به ­شکل انواع چاقو، کارد، گزلیک، قندشکن و غیره درمی ­آورد، سپس با نهایت هنر­نمایی و با استفاده از ابزار ساده، از جنس شاخ حیوانات یا عاج دسته‌ی آن را کار می­ گذارند، پس از اتمام کار چاقو را تیز کرده و آب کٌرم می ­دهند.

معمولاً چاقو­سازان زنجان نام خود را بر روی تیغه‌ی چاقو حک می­ کنند. جواهر، ملیله، صدف و عاج از تزییناتی است که این هنرمندان در تولیدات خود به­ کار می­برند. از چاقو­های کوچک تزیینی که به­ عنوان جا­کلیدی استفاده می­ شود تا ساخت شمشیر­های بزرگ در کارگاه ­های چاقو­سازی زنجان انجام می­ شود. دسته‌ی چاقو­ها نیز محل هنر­نماییِ هنرمندان این صنعت است که با نشاندن جواهر و حکاکی­ کردن نقوش در هر چه زیباتر و منحصر­به ­فرد شدن اثر خود می­ کوشند. حالت فنری، تیزی دائمی و در نهایت خوش­ دستی از خصوصیات چاقو­های زنجان است.

به­ طور کلی چاقو­های این منطقه را از نظر شکل و قطعات می­ توان به دو دسته‌ی ساده و مرکب تقسیم کرد. چاقوهای ساده خود از نظر تعداد و شکل ظاهری به چند دسته تقسیم می­ شوند که از این میان می­توان به مواردی چند اشاره کرد: 1- چاقوهایی با دسته‌ی شاخ بز، گاو و غیره که بدون فنر و یک تیغه است و به­ وسیله‌ی دو میخ به دسته متصل شده است؛ 2- چاقوهای ضامن ­دار که خود به گروه ­های ریزتری تقسیم می­ شود؛ 3- چاقوهای میوه ­خوری که معمولاً یک تیغه دارد و شامل دسته و فنر است و در اندازه­ های مختلف ساخته می­ شود. همچنین چاقوی کوچک جیبی و قلم ­تراش (که ابزار کار خوشنویسان است).

برچسب‌ها

صنایع دستی
سایر مطالب
  • موزه باستان شناسی و مردان نمکی (عمارت ذوالفقاری)
    موزه باستان شناسی و مردان نمکی (عمارت ذوالفقاری)

افزودن دیدگاه جدید

درباره نحوه ثبت دیدگاه

نمایش ساده

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
  • تارنماها و رایانامه‌ها به طور خودکار به لینک تیدیل می‌شوند.