رفتن به محتوای اصلی

خامه دوزی ((سیستان و بلوچستان))

28

خامه ­دوزی در گروه رودوزی­ های سنتی قرار می­ گیرد. خامه­ دوزی در استان سیستان ­و ­بلوچستان و در شهرستان زابل رواج دارد، وجه تسمیه آن بدین علت است که برای رودوزی از نخ خام ابریشم (رنگ نشده) و بر روی پارچه ی سفید و لطیف انجام می­ شود. نخ ابریشم رنگ نشده با تلولو خاص خود بر روی زمینه سفید و مات پارچه در طرح­ ها و نقش­ های هندسی (عمدتاً: مربع، لوزی، فرفره­ای) ضمن ایجاد زیبایی خاص خود نسبت به افزایش مقاومت فیزیکی پارچه­ی نازک زیر­ساخت نیز موثر است.

این نوع رودوزی بیشتر بر روی لباس، شب کلاه آقایان، رومیزی، سفره و بسیاری دیگر استفاده می ­شود. خامه ­دوزی یا خام ­دوزی با نخ ابریشم خام (نتابیده) انجام می­شود و به ­همین دلیل به این نام شهرت یافته است. صرف­ نظر از شیو­ه­ ی تولید، این هنر بی ­شباهت به سوزن ­دوزی بلوچ نیست. با این تفاوت که در خامه­ دوزی تنها از نخ ابریشم یکرنگ که معمولا سفید است استفاده می ­شود. قدمت این دوخت، همزمان با قدمت ابریشم ­دوزی است و در طول گذشت زمان تحولات شگرفی را پشت­ه سر گذاشته است. خامه­ دوزی در حال حاضر فقط در روستاهای زابل به­ حد کامل رواج دارد و نقوش آن بیشتر متشکل از خطوط منحنی گردان است و به­ منظور تزیین جانماز، سجاده، پیش ­سینه ­ی لباس، عرق چین، جلیقه، رومیزی، روتختی، سفره، روکوسنی و بسیاری دیگر از آن استفاده می­ شود.

از نقوش رایج در این هنر میتوان به حصیر­دوزی، توردوزی، خامه­ کشی، بته­ جقه­ ای، نرگسی، گلی، نقوش ستاره­ ای، نقوش هندسی، انواع گره ­ها، خطوط منحنی، الگوهای مختلف تخم خربزه و یا دم ماهی و غیره اشاره کرد که حصیر­دوزی و بته­ جقه ­ای معمولاً در وسط و بقیه نقوش در اطراف دوخته می­ شود. نقوش به­ صورت حاشیه در دور کار، گل به­ صورت بوته با برگ­ های فراوان و تک ­گل در قسمت مرکز کار بر پارچه می­ نشیند و نقش ­زدن اکثراً با قالب­ های چوبی که به جوهر آغشته است بر روی پارچه انجام می­ شود. گاه نقش به ­وسیله ­ی مداد و یا کاغذ کاربن کشیده می ­شود. این دوخت علاوه بر روستاهای زابل در یزد و شهرستان تفت نیز به­صورت خانگی رواج دارد. مواد مورد نیاز برای خامه­ دوزی عبارتد از: پارچه از جنس ساتن یا کتان یا چلوار، سوزن، آئینه و نخ ابریشم یک رنگ (سفید). این نوع دوخت بسیار ظریف بوده و برای اطراف و خطوط ظریف به­ کار می ­رود. این طرح برای اینکه تمیز و دقیق جلوه کند لازمست به­ طور کامل و پر­کار دوخته شود. در سوز­ن­ دوزی­ هایی که برای لباس انجام می­ شود، نخ سفید بر زمینه ­ی سفید (خامه ­دوزی) را با سیاه ­دوزی تمام می­ کنند بدین ترتیب که مثلث­ های جادگمه­ ای با بخیه سیاه رنگ بر روی آن­ها پدید می ­آورند و حاشیه ­های دور یقه و مچ را به رنگ سیاه می ­دوزند.

برچسب‌ها

صنایع دستی

افزودن دیدگاه جدید

درباره نحوه ثبت دیدگاه

نمایش ساده

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
  • تارنماها و رایانامه‌ها به طور خودکار به لینک تیدیل می‌شوند.