رفتن به محتوای اصلی
مسجد جامع اردستان

مسجد جامع اردستان

مسجد جامع اردستان

1
آسمان صاف

آسمان صاف

23°c

21%

06:04

19:04

اردستان شهری است در دل کویر ایران، در شمال استان اصفهان به علت کوه‎هایی که ادامه دهنده ارتفاعات زاگرس است بخشی از آن کوهستانی است با طبیعتی زیبا که نشانی از کویر ندارد. «اصطخری» در کتاب «مسالک و ممالک» اردستان را این‎گونه توصیف می‎کند: " اردستان شهری است واقع بین کاشان و اصفهان دارای باغ‎ها و عمارات با فسحت و نزهت و باروی محکم است، در هر محلهای قلعه‎ای است و در هر قلعه‎ای آتشکده‎ای بنا شده است." «ابن خرداذبه» نیز آن‏ را یکی از رُستاق‎های هفدهگانه اصفهان می‎داند.

از آثار معروف این شهر می‏توان به مسجد مشهور به امام حسن در محله کبودان، مقبره امیر اویس شیروانشاهی معاصر شاه اسماعیل صفوی و قنات مون اشاره کرد. مسجد جامع اردستان نیز یکی از آثار تاریخی این شهر است که همواره مورد توجه گردشگران و محققین بوده است.

مساجد در طول تاریخ ایران همواره در مرکز شهر نزدیک بازار و مراکز اجتماعی ساخته شده‎اند، مسجد جامع اردستان نیز در محله «مَحال» از محله‏های قدیمی شهر و نزدیک مراکز اجتماعی چون مدرسه حاج حسین نورالدین، حمام، حسینیه، آب انبار، کاروانسرا و بازارچه قرار دارد.

سابقه معماری در این مسجد به زمان ساسانیان می‎رسد، ستون‎های قدیمی در این بنا از نظر معماری و مصالح با ستون‎های ساسانی تپه میل و مسجد تاریخانه دامغان شباهت بسیار دارد. از این‎ رو باستان‎شناسان معتقدند که مسجد جامع اردستان ابتدا آتشکده یا معبدی بوده که بعد از حمله اعراب به ایران تبدیل به مسجد شد. این مسجد از کهن‎ترین مساجد ایران، نخستین مسجد دو طبقه تاریخ اسلام است.

باستانشناسان بر این باورند که این بنا در قرن سوم ه.ق از آتشکده‌ گنبدی شکل به صورت مسجد شبستانی در آمد. بعد از حمله مغول، مرکزیت خود را از دست داد و رو به ویرانی رفت تا دوره سلجوقی که این بنا مورد بازسازی و مرمت قرار گرفت. مساجد 4 ایوانی زمان سلجوقیان وارد معماری ایرانی شدند و مسجد جامع اردستان نیز از این شیوه مستثنی نبود. این مسجد با معماری شبستانی در دوره سلجوقی به چهار ایوانی تغییر شکل داد که دارای صحن مرکزی، شبستان ستون‎دار در چهار سمت حیاط، گنبدخانه و ایوان جنوبی شد و در دوره‌های بعد یعنی زمان صفویه تکمیل شد. وجود سنگ نوشته‌ای که مربوط به قرن دهم ه.ق است مشتمل بر فرمان شاه عباس اول صفوی در جانب غربی مدخل گنبد‎خانه، مبنی بر تخفیف مالیات مردم اردستان نشان از اهمیت این مسجد در زمان صفویه دارد، طبق نظر محققین ایوان شرقی، غربی و شمالی زمان صفویه تکمیل شده است.

مساحت این مسجد 85/340 متر مربع است که دارای 5 در ورودی است که از این درها با دهلیزهایی از گوشه صحن مستطیلی وارد حیاط مسجد می‌شوید. از این 5 در،  درب شماره 1 قدیمی‌ترین در و درب شماره 4 به حسینه‌ای که در شرق مسجد و متصل به آن است  و در ایام عزاداری به ویژه عاشورا مورد استفاده قرار می‎گیرد، دسترسی دارد. در سمت غری مسجد نیز مدرسه‎ای مشتمل بر حجره‌های دوطبقه است و مناره این مسجد در سمت شمال‌غربی آن قرار دارد. این مسجد درای شبستان ستونداری است که  اصلی‎ترین شبستان مسجد شبستان جنوبی است که طبق کتیبه گنبدخانه، ابوطاهر در سال 553 ه.ق آن‎را بنا کرد؛ این همان کتیبه‎ای است که قدیمی‎ترین تاریخ برای ساخت مسجد در آن نوشته شده است که با بسم الله ... شروع شده و ابتدای آیه 18 سوره توبه در آن حکاکی شده است؛ هم این کتیبه و هم کتیبه‎ای که در ایوان جنوبی است به خط نسخ هستند. در کتیبه ایوان جنوبی تاریخ 555 ه. ق همراه با آیت‎الکرسی حک شده است. از کتیبه‌های دیگر کتیبه محراب‎های سه‎گانه شبستان جنوبی است که به علت سائیدگی تاریخ آن مشخص نیست. این محراب‌های سه‎گانه گچبری شده یکی بزرگ و اصلی است و دوتای دیگر کوچکترند که گچبری‌های آن همراه با نقوش هندسی کار دست صنعتگران سلجوقی است. اما از تزئینات گچبری که مربوط به دوره نخستین اسلامی است  گچبری است که در گوشه جنوب غربی حیاط مسجد قرار دارد.

این مسجد به دستور عمر بن عبدالعزیز آل ابی دُلَف توسط استاد محمود بن محمد اصفهانی و حیدرعلی معمار اردستانی بنا گردیده است و در مرمت دوره صفوی تزئینات کاشی آن مشخص است.

مسجد جامع اردستان در سال ۱۳۱۱ با شماره ثبت ۱۸۰ به عنوان یکی از آثار ملی به ثبت رسیده است.

سایر مطالب
  • مسجد جامع نائین
    مسجد جامع نائین

افزودن دیدگاه جدید

درباره نحوه ثبت دیدگاه

نمایش ساده

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
  • تارنماها و رایانامه‌ها به طور خودکار به لینک تیدیل می‌شوند.