رفتن به محتوای اصلی

نساجي سنتي((کردستان))

1

نساجي سنتي از جمله صنايعي است كه با قدمت طولاني از پيشينه‌اي كهن برخوردار است و از ابتداي خلقت انسانها جهت پوشش تن و مصون ماندن از سرما و گرما تدابيري بسيار انديشيده‌اند، از جمله استفاده از برگ گياهان، پوست حيوانات و... كم¬كم با افزايش تكامل، بشر با فكر و انديشه از طريق مختلف جهت پوشش بيشتر و بهتر اقدام لازمه را به مرحله اجرا درآورد. از اين‌رو با ساخت وسايل و ابزار كار به صورت ابتدايي شروع به بافت پارچه نمودند كه در اين راه براي رسيدن به هدف از الياف طبيعي و حيواني استفاده مي‌كردند توده‌هاي الياف را با دست مي‌ريسيدند تا آنها را تبديل به نخ و سپس مبادرت به بافت پارچه كنند.موج پارچه‌ای است دست بافت که عموما به صورت چهار خانه‌ای و با پشم بافته مي‌شود. از موج عمدتا براي رختخواب پيچ، پتو، پشتي، رويه كرسي، سجاده و گاه براي چادرهاي عشاير استفاده مي‌كنند. اين نوع پارچه بر روي دستگاه‌هاي بافندگي سنتي، 2 وردي و 4وردي بافته مي‌شود و داراي عرض متغير معمولا «80-60» سانتيمتر است. وردها به وسيله طناب و ابزارهايي به نام قرقره و سازهاي كوچك و بزرگ به بالاي دستگاه و از پايين به پدال‌هايي متصل است و با بالا و پايين رفتن پدال‌ها، تارها به دو دسته تقسيم شده و «دهنه كار» ايجاد مي‌گردد. در اين حال با عبور ماكو در وسط دهنه، پود گذاشته مي‌شود سپس با عوض كردن پاها، «ورد» ديگر را به حركت درآورده و بافت پارچه صورت مي‌پذيرد. در صورتي كه پود پارچه از چند رنگ تشكيل شده باشد، در مواقع لزوم از ماسوره‌هاي رنگارنگ استفاده مي‌شود.سه عامل اصلي و اوليه‌اي كه وجود آنها براي عمل بافندگي و تهيه پارچه ضروري است، عبارتند از:تشكيل دهنه كار، پودگذاري، دفتين زدن.
تشكيل دهنه كار: پارچه حاصل درگيري نخ‌هاي تار و پود است و براي انجام اين كار عمل مكانيزمي مورد احتياج است تا تارها را به دو سطح كه با يكديگر زاويه مي‌سازند، تقسيم كند تا ماكو قادر به عبور از داخل آن باشد.اين عمل توسط پاتخته (پدال) صورت مي‌گيرد كه از يك سو به وردها متصل است و با پايين آوردن سر ديگر پاتخته توسط پا، بين تارها زاويه ايجاد مي‌شود و فاصله لازم براي رد شدن ماكو به وجود مي‌آيد.
پودگذاري: پس از تشكيل دهنه، عمل پودگذاري انجام مي‌شود و طي آن ماكو كه حاصل ماسوره نخ پود است، از داخل دهنه عبور نموده و نخ پود را طبق طرح بافت در لابه‌لاي تار قرار مي‌دهد.
دفتين زدن: آخرين عمل اصلي دستگاه بافندگي كه بلافاصله پس از پودگذاري انجام مي‌شود، عمل دفتين زدن است كه طي آن دفتيني كه شانه‌اي بر روي آن سوار شده و داراي حركت نوساني است. نخ پود را به لبه پارچه زده و نخ‌هاي تار را از يكديگر جدا مي‌سازد.موج داراي طرح‌ها و نقش‌هاي گوناگوني شامل شطرنجي ساده، گل‌پتويي، فندقي، چشم بلبلي، ميله‌كاري، جناقي و گل خشتي است. 


انواع محصولات نساجي سنتي :
الف. موج بافي 
موج يا رختخواب پيچ بيشتر در مناطق روستايي وكمابيش در مناطق شهري مورد استفاده است . از موج در ماه هاي سرد سال به عنوان روانداز استفاده مي شود . از اين پارچه براي پوشش تزييني كرسي نيز به كار مي رود وگاه آن را به عنوان پرده به درب مي آويزند ودر مناطق سردتر از آن براي جلوگيري از ورود سرما به داخل اتاق استفاده مي شود .
ماده اصلي تشكيل دهنده موج پشم است . طول يك موج معمولا 25/2 متر است وعرض آن را چهار تخته باريك تشكيل مي‌دهد . اين چهار تخته به عرض 5/9 متر يكجا به دستگاه موج بافي بسته مي شود .
طرح هاي موج از اصالت وخصوصيات محلي برخوردار بوده وشامل : كشكولي ،پر طاووسي، چهار خانه، سياه وسفيد، تخت قرمز، شمشيري،حوض، دعا، محراو(محراب) ،چخماق، گل، كله كبكي، شانه، گنجشك، انگور (گل كله )، پروانه، بز كوهي پرنده قيچي، درخت وماهي، ترنج دار ، گنبدي ، برگ بيدي ، چشم بلبل (چشم خروسي)،بازو بند، دوكلكاته، خربزه اي (سيخي باف ).
صنعت موج بافي در اورامانات سابقه قابل توجهي دارد وموج بافان اغلب يا خود اورامي هستند يا استاد كاران اورامي داشته اند ،به همين دليل يكي از نقش هاي معروف موج ، نقش اورامي است .  
دستگاه موج بافی چوبی بوده که گاه در روی زمين و گاه در داخل گودالی قرار می گيرد. هر دستگاه نيازمند دونفر است. يک نفر بافنده و يک نفر ماسوره پيچ.

ب. سجاده بافي(جانماز بافي) :
جانماز يا سجاده‌ توليد ديگر كارگاه‌ موج‌بافي‌ است ‌. اين‌ بافته‌ چنان‌ كه‌ از نام‌ آن‌ بر مي‌آيد ، زيراندازي‌ براي‌ اداي‌ نماز است‌ كه‌ هميشه‌ پاك‌ و منزه‌ نگه‌ داشته‌ مي‌شود و پس‌ از انجام‌ نماز جمع‌ مي‌شود . قطع‌ جانماز كوچك‌ و حدود 150×100 سانتي‌متر است‌ و از دو تخته‌ تشكيل‌ مي‌شود .

ج. شال بافي 
 شالبافي بيشتر در شهر هاي بانه ، مريوان ، سقز وروستاهاي اطراف اورامان تخت، شامل كماله وترنجان رايج است . ابزار كار شال بافي ساده وابتدايي شامل دستگاه‌هاي بافندگي دو وردي است . انواع توليدات شال بافي شامل لباس محلي مردانه  ، دستكش ، جوراب ، پابند ( پوزوانه ) وكلاه و...است . در بعضي نقاط مانند ژاورود اورامان كه جزو حوزه نفوذي شهر سنندج است، نوعي پارچه‌كم عرض (10 سانتي) در قواره‌هاي (21 متري) از كرك بز به نام "مرغز" در رنگهاي كرم روشن،كرم تيره و قهوه اي، خاكستري، سياه وديگر رنگ‌هاي طبيعي بافته مي شود. با اين نوع پارچه ها لباس كردي مردان (چوخورانِك ) دوخته مي‌شود.
 د. جاجيم بافي : 
تقريبا در كليه روستاهاي استان كردستان جاجيم بافي مرسوم متداول است نيروي انساني شاغل در اين رشته عموما  زنها هستند كه به منظور رفع احتياجات خانوادگي  وبعضا فروش به توليد اين محصول مي پردازند كه دو نوع است يكي جاجيم راسته و ديگري جاجيم شقه كه جاجيم راسته مانند بقيه جاجيم هاي مناطق ايران است ولي جاجيم ......محصول ييلاق و اسفندآباد وگروس وشقه بيجار است و بافتي پيچيده تر و نقوشي هندسي تر دارد اين جاجيم در عرض كم حدود 20سانتي متر بافته و سپس به هم دوخته مي شود.


افزودن دیدگاه جدید

درباره نحوه ثبت دیدگاه

نمایش ساده

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
  • تارنماها و رایانامه‌ها به طور خودکار به لینک تیدیل می‌شوند.