اگر دوست دارید زندگی روزمره ایرانیان قرن 10 تا 13 هجری را تجربه کنید باید حتما سری به شیراز بزنید؛ در کوچه پس کوچههای این شهر قدم بزنید در همهمه دالانهای بازار خود را گم کنید و سپس در مسجدی بر آمده از دست خدایگان هنر ایرانی، سر بر آستان خدا بگذارید. مسجد وکیل یکی از زیباترین و هنرمندانهترین مساجد ایران است که در شیراز به عنوان ضلعی از مثلث بازار، حمام و مسجد خودنمایی می کند. این مسجد در کنار مجموعه حمام و بازار وکیل از بناهای دوره زندیه است که با متراژ حدود 11هزار متر مربع زمین و 8660 متر مربع بنا در سال 1187 هجری قمری به دستور وکیل الرعایا، کریم خان زند، ساخته شده است. مسجد وکیل که نام اصلی آن مسجد سلطانی است در غرب بازار وکیل و در انتهای راسته شمشیرگرها بنا شده است.
مسجدی از رنگ و نقش
هر گوشهی این مسجد باشکوه برای علاقه مندان به هنر و فرهنگ مانند یک برگ از تاریخ هنر اسلامی است. بخشهایی همچون در ورودی، دالان، حیاط، شبستان بزرگ، شبستان زمستانی، محراب، منبری باشکوه و ساخته شده از مرمر، حیاط خلوت، دو ایوان، طاقی رفیع و با ابهت به نام طاق مروارید شما را حیرت زده خواهد کرد.
در بدو ورود به مسجد با دو لنگه در با ارتفاع بالغ بر ۸ متر و عرضی حدود ۳ متر (برای هر لنگه در)، مواجه خواهید شد. این درب ورودی به سمت دالانی هشت ضلعی باز میشود که دارای سقفی زیبا و نقش و نگاری از تصاویر کاشیکاری شده از گل و بته و عبارت لااله الاالله به خط کوفی است. سقف شبستان مسجد توسط ستونهای 48 گانه زیبا و حیرتانگیزی که ماهرانه و با دقتی بسیار طراحی و ساخته شدهاند حمایت میشود. حجاری چشم نواز این ستونها شکوه و جلال خاصی به مسجد بخشیده است.
با حرکت به سمت شمالی مسجد به طاق و دو گلدسته کاشی کاری شده زیبا خواهید رسید که به «طاق مروارید» معروف است. ارتفاع طاق 20 متر و عرض دهانه آن حدود 12 متر است. چیره دستان هنر معماریِ مسجد، در چهار قسمت طاق مروارید، سه عدد طاقنمای کوچک و یک شاه تویزه (ستاره شش گوشه بزرگ) طراحی و ساخته اند. سقف و جرزهای طاق مروارید پوشیده از کاشیهای هفت رنگ و تزیینات به شکل گیاه و اشکال هندی است. ازاره های داخل طاق از سنگ مرمرسبک و ازاره های جرز چپ و راست از اشکال منقش با سنگ گندمک ساخته شده است. در میان طاق مروارید کتیبهای به چشم می خورد که سال 1243 روی آن حک شده و در کتیبه دیگری که در بخش درونی طاق قرار گرفته است آیاتی از قرآن با خط ثلث منقش شده است.
پلههایی از مراغه تا شیراز
به سمت جنوب مسجد که روی بگردانید با طاقی، دقیقا قرینه با طاق مروارید، مواجه خواهید شد. این طاق از چهار طاقنما تشکیل شده است. در زیر این طاق، در ورودی شبستان بزرگ مسجد با ابعاد ۳۶×۷۵ متر تعبیه شده است. کف شبستان نیز پوشیده از تخته سنگهایی کاملا صاف است که ازاره آن حدود 1.5 متر از سطح زمین و از جنس سنگ گندمک مستور است. یکی از شگفتیهای با ابهت شبستان مسجد، منبر ۱۴ پلهای است که دارای پلههای یکسان است. این پلهها تماما از سنگ مرمر ساخته شده که زیبایی خیره کننده آن شما را مجذوب هنر اسلامی خواهد کرد. مشهور است که سنگهای مرر پله های این منبر با دستور کریم خان زند از مراغه تهیه شده است.
محراب شبستان نیز هنر معماری و طراحی دوران زندیه را به رخ می کشد. سقف این محراب، مقرنس کاری شده و کاشی های میان آن شامل عبارات مختلف است. کاشی کاران هنرمند زندیه جرزهای چپ و راست محراب را با کاشیهای هفت رنگ منقش با گل و بته پوشاندهاند. کاشی ها با معرقکاری، عبارت یاعلی را با خط کوفی بر روی جرزها حک کرده اند. ازاره مرمرین محراب از سطح زمین یک متر ارتفاع دارد. در بخش غربی و شرقی حیاط 11 طاقنما به صورت کاملا قرینه دیده می شود. در پیشانی طاق نماهای بخش غربی اسامی خداوند به شکلی زیبا خودنمایی می کنند. در پیشانی طاق نمای ششم بخش غربی آیاتی از قرآن با خط زیبای نسخ و به قرینه آن در بخش شرقی قسمت اول آیات بخش غربی نقش بسته است.
علاوه بر شبستان اصلی در پشت رواق شرقی، شبستان زمستانی متشکل از ۴ دهنه با طولی برابر با ۲۵ متر و عرضی بالغ بر ۲۰ متر ساخته شده است. این شبستان دارای سقفی آجری به همراه ۱۲ ستون همانند و یکسان با ارتفاعی حدود ۵ متر است. بر سردر ورودی شبستان، کتیبههایی خواهید دید که آیاتی از قرآن کریم با خطوط نسخ و ثلث بر روی زمینهای به رنگ لاجوردی نقش بسته است. همچنین در بخش شمال شرقی حیاط مسجد حیاطی کوچک به ابعاد ابعاد ۳۵ متر طول و ۲۰ متر عرض به همراه یک حوض سنگی دیده می شود.
